Блогі / Юры Дракахруст

Справа Зьдзьвіжкова, або няма Бога, акрамя…

21.01.2008 12:26


Напачатку – пра тое, пра што, відаць, і спрачацца ня варта. Нават некаторыя апалягеты цяперашняй беларускай улады прызнаюць, што прысуд Аляксандру Зьдзьвіжкову – занадта суворы. Хаця і раней у Беларусі людзі траплялі за краты за выказваньне сваіх думак, дастаткова прыгадаць справы М. Маркевіча, П. Мажэйкі, В. Івашкевіча, але такога жорсткага пакараньня раней не было, і цалкам апраўданыя перасьцярогі, што гэта стане ўзорам у абыходжаньні з журналістамі.

Рашэньне суду ў справе Зьдзьвіжкова выглядае надзвычай фарысейскім у сьвятле нядаўніх “жарцікаў” А.Лукашэнкі наконт бабруйскіх габрэяў, памятнага прысуду ў справе кнігі “Война по законам подлости” і іншых прыкладаў таго, як беларуская дзяржава абараняе ад абразаў габрэяў. Калі б Зьдзьвіжкоў атрымаў тэрмін гэтак жа, як і героі гэтых сюжэтаў, можна было б сказаць: Dura lex - sed lex. Але dura-й закон аказваецца зусім не для ўсіх і не за ўсё.

Таксама відавочна, што прысуд былому намесьніку рэдактара газэты “Згода” вельмі добра стасуецца з “паўдзённым вэктарам” цяперашняй беларускай зьнешняй палітыкі: зразумела, што ў сталіцах мусульманскіх краінаў будуць цяпер лепш ставіцца да дзяржавы (ужо наколькі лепш – іншае пытаньне), якая так строга пакарала “ворага Прарока”.

Але выглядае, што бурная дыскусія, якая разгарэлася вакол справы Зьдзьвіжкова, тлумачыцца ня гэтымі відавочнымі рэчамі. У ёй сутыкнуліся ня толькі палітычныя пазыцыі, але і ўнівэрсальныя прынцыпы, да таго ж гэтае сутыкненьне аказалася ўскладненым праблемай ідэнтычнасьці. Заходняя Эўропа таксама з жарсьцю спрачалася на гэты конт два гады таму, калі карыкатуры на Мухамэда зьявіліся ў дацкай газэце, цяпер дайшло і да нас.

Свабода слова – абсалютная, унівэрсальная каштоўнасьць? Безумоўна, але ўявім сабе, што беларуская Фэміда парушыла б свае фарысейскія звычкі і “ўкаціла” б аўтарам антысэміцкіх выказваньняў і тэкстаў гэтак жа, як і Зьдзьвіжкову. Так, не рабіла і наўрад ці зробіць, ну а калі б? А калі каго-небудзь адправілі б на зону за зьнявагі беларускай культуры і мовы? Наўрад ці ўсе цяперашнія абаронцы Зьдзьвіжкова гэтак жа горача абаранялі б правы антысэмітаў і беларусафобаў на іх неабмежаваную свабоду выказваньня. Дык значыць унівэрсальнасьці ўсё ж няма, груба кажучы, адных крыўдзіць можна, а другіх - не? Улада менавіта так і разважае і робіць. А яе апанэнты разважаюць інакш?

Талерантнасьць – абсалютная, унівэрсальная каштоўнасьць? Безумоўна, вось нядаўна давялося чытаць, як недзе ў Эўропе даталеранціліся да таго, што перайменавалі сьвята Раства Хрыстовага ў нешта нэўтральнае, кшталту Сьвята году. А як жа, дзяржаўнае сьвята, зьвязанае толькі з адной рэлігіяй – гэта ж непаліткарэктна, неталерантна. Такі вось вынік талерантнасьці, даведзены да ўнівэрсальнага лягічнага канца.

Да таго ж паўстае пытаньне, якое цяпер балюча вырашае Эўропа, ці варта і ці трэба талераваць культуры, якія вызначаюцца як раз выразнай неталерантнасьцю, ці ўсё ж унівэрсальныя прынцыпы дазваляюць нагадаць прадстаўнікам гэтай культуры, у чым менавіта палягае іх адрозьненьне.

Калі я прачытаў першыя рэакцыі лідэраў беларускай мусульманскай грамады на справу Зьдзьвіжкова, то хацеў напісаць, што вось як раз беларускіх мусульманаў гэта і ня тычыцца, мала дзе яны так арганічна ўпісаны ў кантэкст тытульнага этнасу, як у Беларусі. Калі Ўсама бін Ладэн – таталітарны ізувер, дык гэта не дае права зьневажаць мірных і ляяльных Беларусі беларускіх мусульманаў. Тое, што пісалі заяву ў суд па падказцы ўладаў – дык слабы чалавек, а іх заявы, наконт таго, што “крові” Зьдзьвіжкова яны не хацелі – наагул узор высакароднасьці. Але потым рэзанулі вочы фразы з інтэрвію муфція Абу-Бэкір Шабановіча “Газэце выборчай”:

“Мы пазьбеглі самасуду, людзі маглі журналіста зьбіць, а рэдакцыю газэты - спаліць. Шэсьць стагодзьдзяў мы жывем у Беларусі і ніколі нічога падобнага не адбывалася. Толькі цяпер знайшоўся адзіны разумнік, які ставіць пад пагрозу ўсю краіну”.

Можа, паважаны муфцій проста няўдала выказаўся і хацеў адно падкрэсьліць сваю разважлівасьць, але цяжка сабе ўявіць, каб духоўны лідэр украінцаў, палякаў, расейцаў ці габрэяў Беларусі нават у выпадку, калі б ім была нанесеная вельмі злая зьнявага, выказаўся б такім чынам.

Улады, магчыма, суб’ектыўна жадаючы суворасьцю прысуду проста навесьці парадак і захаваць грамадзянскі мір, здаецца, менавіта гэтым і адчынілі скрыню Пандоры. Ня выключана, што, у прыватнасьці, словы муфція ў інтэрвію “Выборчай” сталі рэакцыяй на той вал антымусульманскіх эмоцый, якія віруюць апошнія дні ў Інтэрнэце з нагоды прысуду: выклік-адказ-звышадказ – звычайны мэханізм эскаляцыі любога канфлікту.

Інтэрнэтныя жарсьці – справа па вялікім рахунку бясьпечная, але насамрэч у Беларусі ёсьць глеба для таго, каб да “абмеркаваньня” далучыліся людзі, як сказана ў Пісаньні, “простыя і някніжныя”. Дасьледаваньні НІСЭПД паказваюць, наколькі вялікая сацыяльная дыстанцыя ў беларусаў зь неэўрапейскімі, у тым ліку і мусульманскімі, этнасамі. Тут толькі пачні.

Наўрад ці ёсьць унівэрсальна легітымныя рэцэпты вырашэньня гэтых праблем, бо яны самі па сабе ёсьць канфлікт унівэрсальных прынцыпаў. І на асаблівасьці беларускай улады ўсю складанасьць гэтых праблем ня сьпішаш.

“Гэта ўсё цікава – скажа чытач, - ну а Вашае, аўтара гэтай нататкі, меркаваньне якое – меў або не рацыю Зьдзьвіжкоў, друкуючы гэтыя карыкатуры?”

Маё меркаваньне – ня меў. Але не таму, што дарагія людзям перакананьні нельга крыўдзіць, і не таму, што ўсе веры аднолькава каштоўныя і заслугоўваюць аднолькавай павагі. А таму, што зьнявагі чужога не абароняць свайго. Зьдзьвіжкоў правільна адчуў, што абараняць трэба, а ў будучыні, прычым незалежна ад таго, дэмакратычнай ці не, спатрэбіцца яшчэ болей. Пагроза стаць БелоРоссіей ва ўсіх навідавоку (праўда, для некаторых гэта і не пагроза зусім), але праз колькі гадоў ня выключана, што куды больш актуальнай стане пагроза ператварыцца ў Беларусістан , як гэта ўжо сёньня пагражае немалой колькасьці блізкіх і далёкіх Беларусі краінаў.

Аляксандар гэта зразумеў, але выбраў няўдалы шлях і надзвычай дорага за гэта заплаціў. І за разуменьне і за выбар.

 
 
Вы хацелі б выказацца?
Імя *
Горад
E-mail
Камэнтар *
Перш чым камэнтар будзе пасланы... правілы форуму

Камэнтары 1 (з 1)
Імя:: Рашэд Чоудхуры Горад:: Манрэаль
24.01.2008 06:01

"Беларусістан"? Ну тут Вы ўжо, пане, загнулі. Ці можаце Вы казаць, палажыўшы руку на сэрца, што рэлігійная меншыня, якая складае менш за 1% ад насельніцтва Беларусі, якімсьці невядомым чынам захопіць у краіне ўладу? Ці верыце Вы самі у гэтую "актуальную пагрозу"? Хопіць народ пужаць. Я ўжо шмат гадоў чытаю Вашыя артыкулы, сп. Дракахруст, і дасюль ставіўся да іх з зацікаўленасьцю й павагаю. Але цяпер, як мусульманін і як беларус (так, беларус, з вялікай колькасьцю праваслаўных сваякоў і продкаў), я расчараваны. Ня думаеце Вы, што нашая вера заслугоўвае павагі, дык ня думайце. Вас ніхто не прымушае. Але чаму ж маляваць беларускіх мусульманаў як нешта чужое, што пагражае, калі мусульмане жывуць спакойна на Беларусі з часоў Вітаўта? А тут, з Вашых словаў выходзіць, што ад беларускіх мусульманаў астатнім беларусам трэба абараняцца?! Так, нядобра выказаўся сп. Шабановіч. Але пры чым тут "неэўрапейскія этнасы", якія Вы згадваеце? Хіба сам Шабановіч, чые продкі жывуць у нашай з Вамі (і ягонай!) краіне мабыць ужо некалькі стагодзьдзяў -- не эўрапеец? Калі ён не эўрапеец, дык прабачце: Вы таксама -- не, бо ў такім выпадку цэлая Беларусь па-за Эўропай. Усе грамадзяне Беларусі ёсьць адным народам і калі Вы гэта не прызнаеце, дык дзе ж Вашыя эўрапейскія каштоўнасьці? Вы кажаце, што "зьнявагі чужога не абароняць свайго". Тут я з Вамі згодны. Але куды лепш не дзяліцца на сваіх і чужых. За нашу свабоду й вашу! http://notesonreligion.blogspot.com/

Камэнтары 1 (з 1)
Падзяліся навіной:
Del.icio.us Google Bookmarks